ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ሱዳን ጥንቃቐታት ክገብሩ ይላበዉ

ሱዳን ናዕቢ.PNG

ዑመር ኣልበሽር ዝሓለፈ ወርሒ ሚያዝያ ብህዝባዊ ተቃውሞ፡ ካብ ስልጣን ካብ ዝእለ ንደሓር፡ ሓፈሻዊ ኩነታት ጸጥታ ሱዳን፡ ብፍላይ ድማ ኩነታት ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ከተማ ካርቱም ኣብ ከመይ ኩነታት ከም ዝርከብ፡ ወኪል ኣፍሪቃ ሞኒቶርስ ምስ ገለ ኤርታውያን ስደተኛታት ሓጺር ዝርርብ ኣካዪዱ ኣሎ።  

ተወልደ መሓሪ ይበሃል ኣብ ኮዓቲት እትበሃል ዓዲ ተወሊዱ ዝዓበየ ኣብ 2015 ካብቲ ከም ወተሃደር ተመዲብሉ ዝነበረ ከባቢ ዓድ-ኻላ ብስግረዶብ ናብ ኢትዮጵያ ብመንገዲ ራማ ኣትዩ። ኢትዮጵያ ድሕሪ ምእታዉ ብኣባላት ጸጥታ ኢትዮጵያ ንስለያዊ ንጥፈታት ዝመጻእካ ኢኻ ብምባል ንሓደ ዓመት ብጽኑዕ ትኣሲሩ ቀጻሊ መርመራታት ተግይርሉ። ኣብ መወዳእታ ግን ንሱ ነቲ ገደብ ዘይብሉ ዕስክርና ብምርሕራሕ ውልቃዊ ናብርኡን ሰላማዊ ዝኾነ ሂወት ክመርሕ ናብ ኢትዮጵያ  ከም ዝመጸን ብተደጋጋሚ ኣብቲ ዝግበረሉ ዝነበረ መርመራታት ድሕሪ ምሕባር ናጻ ተለቒቑ። ብኣባላት ጸጥታ ኢትዮጵያ መሪሑ ድማ ናብ ማዓስከር ስደተኛታት ሕጻጽ ኣምረሐ፡፡ ኣብቲ ግዜ’ቲ ሕጻጽ እኹል ዝኾነ ቀረብ መደቀሲ ፡ ማይ ፡ መግቢ ዘይነበሮ ክነሱ ብኤርትራውያን ስደተኛታት የዕለቅሊቁ ጸንሖ። ነዚ ምሰስተባሃለ ድማ ተወልደ ንኣዲስ ኣበባ ከምርሕ ወሰነ። ይኹን ደኣ እምበር ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኮይኑ ናይ ውሕስነት መቀበሊ ወረቀት ዝሰደሉ ቤተሰብ ኣይነበሮን። ነቲ ዝነበረ ኩነታት ድማ ብፍጹም ክቅበሎ ኣጸገሞ ። ድሕሪ ገለ እዋናት ግን ካብ ሕጻጽ ናብ ሱዳን ዘስግሩ ደላሎ ኣብቲ ማዓስከር ከም ዘለዉ ጽንጽንታት ስለ ዝሰምዐ ናብቶም ደላሎ ቀሪቡ ክዘራረብ ጀመረ ። ኣብ መወዳእታ ድማ ናብ ሱዳን ከቅንዕ ምስቶም ደላሎ ተረዳድአ። ብኣስታት 60 ሽሕ ብር ድማ ናብ ሱዳን ተበጊሱ። ሱዳን ብሰላም ድሕሪ ምእታዉ ጉዕዝኡ ናብ ሊብያ ቀጸለ። ኣብ ዶብ ሱዳን ብኣባላት ጸጥታ ሱዳን ስለዝተታሕዘ ግን ናይ ሊብያ ጉዕዝኡ ተጎናደበ። ኣብ ዱንጉላ ዝበሃል ዓዲ ናይ ሱዳን  ዝርከብ እስርቤት ድማ ንኣስታት 8 ወርሒ ትኣስረ፡፡ ኣብ መወዳእታ ጉዳዮም ብቤት ፍርዲ ተራእዩ ናብ መዓስከር ስደተኛታት ሸገራብ ክምለሱ ከም ዘለዎም ድማ ተወሰነሎም ። ናብ ማዓስከር ሸገራብ ድማ ተመልሰ። ተወልደ  ብሰንኪ እቲ  ዘጋጠሞ መሳንኽል የእሙራዊ ነውጺ ኣኸቲሉሉ ስለዝነበረ የእምሩኡ ኣብ ንቡር ክሳብ ዝምለስ ኣብ መዓስከር ስደተኛታት ሸገራብ ኣስታት 1 ዓመትን 6 ወርሕን ገብረ ኣብ ሸገራብ ካብ ፈለጥቱን መቅርቡን ጽቡቅ ክንክን ስለዘይተፍጎ  ኣብ 2018 ናብ ካርቱም ዳግማይ ተመልሰ ። ኣብዚ ግዜ’ዚ ተወልደ ራክሻ ( ላምፕረታ ዝዓይነት 3 እግረን ተሽከርከርቲ ኣብ ካርቱም ከም ታክሲ ዘገልገላ እየን ብልምዲ ኣብ ኢትዮጵያ  ድማ ባጃጅ ይበሃላ ) እና ሰርሐ ሂወቱ ይመርሕ ኣሎ ።  

ተወልደ ሓደ ካብቶም ድሕሪ እዚ ናይ ሱዳን ኩነታት ምፍጣሩ ግዳይ ከታሮ ሱዳናውያን ኣብ ውሽጢ ካርቱም ዝኾነ ሰብ እዩ ምስኡ ዝገበርኩዎ ሓጺር ዕላል ይስዕብ ።

መኣስን ኣበይን እዩ ኣጋጢምካ ተወልደ እዚ ኣብ ልዕለኻ ዝተፈጸመ ክትራን ?

ተወልደ ፦ እዚ ፍጻመ ኣብ ከተማ ካርቱም ብዕለት 17/04/2019 እዩ ኣጋጢሙኒ። ሽዑ ኣዝዩ ብርቱዕ ነውጺ ናይ ህዝባዊ ናዕቢ ኣብ ዝነበረሉ እዋናት እዩ ። ከባቢ ሰዓት 11፡00 ናይ ምሸት እዩ ነይሩ። ኣብ ከባቢ ማዓሙራ ዝበሃል ቦታ ኩንትራት ሰብ ኣብጺሐ ክምለስ ከለኹ እዩ፡፡ 3ተ ስቪል ዝተኸድኑ ሰባት እዮም ናባይ መጽዮም ኩንትራት ከተብጸሓና ንደሊ ኣለና ኢሎምኒ፡፡ ሓራይ ጸገም የሎን ኢለዮም ናበይ ምኻኖም ከይነገሩኒ ተሰቂሎም ናበይ ዲኹም ኢለ ሓቲተዮም ደሓን ክነግረካ ኢና ኣበግሳ ጥራይ ምስ በሉኒ ዝነግሩኒ መሲልኒ እታ ራክሻይ ኣበጊሰያ ድሕሪ ገለ ደቃይቅ ኣብ ሓደ ጸላም ዘለዎ ምስ በጻሕና ደው ኣብላ ይብለኒ ሓደ ካብኣቶም። ደው ምስ ኣበልኩዋ ኤርትራዊ ዲኻ ዋላ ኢትዮጵያዊ ይብሉኒ። ኤርትራዊ ይብሎም እስከ ብጣቃኻ ( ኣብ ሱዳን ንስደተኛ ዝወሃብ ካርድ ከም መንበሪ ፍቃድ ዘገልግል እዩ ) ኢሎም ይሓቱኒ ይህቦም ። ነቲ ብጣቃይ ምስ ረኣይዎ ኣባላት ጸጥታ ኢና ደሊናካ ኣለና ውረድ ይብሉኒ ማለት እዩ ። እንታይ ዝገበርኩዎ ኣሎ ክወርድ ኣይክእልን እየ ምስ በልኩዎም እቶም ክልተ ሸጋጉጥ ኣውጺኦም ውረድ ኣይትተሃላለኽና ምስ በሉኒ ኣይወርድን ይብሎም ፡ ሰረቅቲ ምኻኖም ክትርዳእ ዓው ዓው ኢሎም ይዛረቡ ኣይነበሩን ሰባት ከይሰምዕዎም ቀስ ኢሎም እዮም ዝዛረቡ ነይሮም ። ብድሕሪኡ እቲ ሳልሳዮም ብምንታይ ምኻኑ ኣይርዳኣንን እዩ ብመቀመጫ ካዝና ናይ ሽጉጥ እዩ መስለኒ ኣብ ክሳደይ ምስ ሃረመኒ ብድሕሪኡ ዝነበረ ፍጻመ ክዝክሮ ኣይክእልን እየ ። ከባቢ ሰዓት 2፡30 ይኸውን ናይ ለይቲ ካብቲ ኮማ ኣትየሉ ዝነበርኩ ይበራበር ጁባይ እንተ ፈተሽኩ ገንዘበይ የለ ገለ የለ። ማሕፉዳይ ድማ ተበታቲኑ ኣብቲ ጥቃይ ካልእ ኣብቲ ማሕፉዳይ ዝነበረ ወረቃቅቲ እውን  ኣብቲ ቦታ ኣነ ወዲቀሉ ዝነበርኩ  ፋሕ ፋሕ ኢሉ ኮታስ ኩሉ ኣብ ጁባይን ራክሻይን ዝነበረ ገንዘብ ኣስታት 5 ሽሕ ጂነን 300 ዶላርን ወሲዶሞ። ኣብ ራክሻይ ዝነበረ ዝተፈላለየ ስልማታት እውን ቀንጢጦም እዮም ወሲዶሞ ። ዋላሓንቲ ዝግበር ኣይነበረን ኩነታተይ ክሳብ ዝፈልጥ ቁሩብ ህድእ ድሕሪ ምባል ናብ ገዛይ ኣምሪሐ ምሳይ ትቅመጥ ጋል ሓውቦይ ኣላ ገዛ ድሕሪ ምብጸሐይ ገለ ከም ዘጋጠመኒ ካብቲ ዓሲሉኒ ዝነበረ መንፈስ ክትርዳእ ክኢላ። ሰንቢዳ ደሓን ዲኻ ምስ በለተኒ እቲ ዘጋጠመኒ ኩሉ ብዝርዝር ሓቢረያ ማለት እዩ ። ንሳ ውን ብግዲኣ ብጣዕሚ እያ ስንቢዳ።

ብድሕሪ እዚ ፍጻመ ናብ ፖሊስ ሓቢርካ ዶ ?

ተወልደ ፦ እወ ግን ብዙሕ ዝግደሱ ኣይኮኑን ምኽንያቱ ንሳቶም ውን ካብ ከምዚ ዓይነት ንጥፍታት ናጻ እዮም ዝብል ርድኢት የብለይን ክብሎም ውን ኣይክእልን እየ ። እዞም ዝኽትሩ ዘለዉ ዳርጋ መብዛሕትኦም ዕጡቃት እዮም ማለት ሸጋጉጥ ዝሓዙ እዮም መን ዝሃቦም ሸጋጉጥ እዩ ኢልካ ክትግምት ትኽእል ። እዞም ሰባት ወይ ኣባላት ጸጥታ እዮም ወይ ድማ ኣባላት ፖሊስ እዮም ስለዚ ሎሚ ኣብ ሱዳን ደፊርካ ፍትሒ ኣብ ልዕሊ ስደተኛታት ኣሎ ኢልካ ክትዛረብ ዘጸግም እዩ ። እቲ ኩነታት ምስ ምቅያሩ ድማ ከምዚ ዓይነት ፍጻመታት እናብኣሱ ይመጹ ኣለዉ ። ካልእ ይትረፍ ስደተኛ ብፍላይ ድማ ኤርትራዊ ምኻንካ እንድሕር ፈሊጦም ጸላም ተጎልቢቦም ክሳብ ገዛኻ መጽዩም ንብረትካ ዚዘምቱኻ ውን ኣለዉ ።

ኣህግራዊ ማሕበር ስደተኛታት ማለት UNHCR ብዛዕባዚ ጉዳይ እንታይ ኣፍልጦ ኣለዎ ትብል ወይ ውን ብጉዳያትኩም ዝምልከት ሓበሬታ ኣብጺሕኩምሎም ትፈልጡ’ዶ ?

ተወልደ ፦ ብሓፈሻ ኣነ ብዛዕባ ኣህግራዊ ማሕበር ስደተኛታት ዕሙቅ ዝበለ ኣፍልጦ የብለይኒ እዚ ኮይኑ ግን ቅድሚ ገለ ኣዋርሕ እዚ ህዝባዊ ናዕቢ ናይ ሱዳን ክጅምር ከሎ ብዛዕባ ኩነታትና ብዝምልከት ከነፍልጦም ከድና ነይርና ፡ ንሳቶም ግን ከም ስደተኛታት ክንፈልጠኩም እንድሕር ኮይና  ናብተን ስደተኛታት ዝርከቡለን መዓስከራት ከድኩም ተመዝገቡ ኣብኡ ንዘለዉ ስደተኛታት ኢና ኣፍልጦ ንህብ ኢሎምና ብድሕሪኡ ኣይተመለስኩዎምን ። ሓፈሻዊ ግን እቲ ማሕበር ንኣሰራርሕኡ ብዝምልከት ሰባት ከማሪሩሉን ኣብ ልዕሊኡ ድማ ኣሉታዊ ዝኾነ ኣጠማምታን እዩ ዘለዎም ብዝህቦ ኣገልግሎት ብዙሕ ዝነኣድ ማሕበር ኣይኮነን ። ንስደተኛታት ጸጥታዊ ውሕስነት ዘይህብ እንድሕር ኮይኑ ኣህግራዊ ማሕበር ስደተኛታት ክትብሎ ዝጸግም እዩ ።   

ኣብ መወዳኣታ ነዞም ስደተኛታት ተማሓላልፎ መልእኽቲ እንተሎ ዕድል ክህበካ ?

ተወልደ ፦ እንታይ እሞ ክብል እየ ! ብሓፈሻ እዚ ኩነታት ኣብ ሱዳን ኣጋጢሙ ዘሎ  ኩሎም ብሓደ ይዕዘብዎ ኣለዉ ፡ ውሑስ ኣይኮነን ዘሎ ነዚ ተገንዚቦም ድማ ኣብ ውልቃዊ ንጥፈታቶም ብጥንቃቀ ክጎዓዙ እየ ዝምዕዶም ። ብፍላይ ደቂ ኣንስትዮ ድማ ጥንቁቃት ክኾና ኣለወን ኣብ ከምዚ ኩነታት ክጉደኣ ወይ ውን ክዕመጻ ዘለዓለ ተኽእሎ ዘለወን ንሳተን እየን ።