ህሉው ኩነታት ሱዳንን ኤርትራውያን ስደተኛታት ዘጋጥሞም ዘሎ ሽግራትን

ዑመር ኣልበሽር ዝሓለፈ ወርሒ ሚያዝያ ብህዝባዊ ተቃውሞ፡ ካብ ስልጣን ካብ ዝእለ ንደሓር፡ ሓፈሻዊ ኩነታት ጸጥታ ሱዳን፡ ብፍላይ ድማ ኩነታት ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ከተማ ካርቱም ኣብ ከመይ ኩነታት ከም ዝርከብ፡ ወኪል ኣፍሪቃ ሞኒቶርስ ምስ ገለ ኤርታውያን ስደተኛታት ሓጺር ዝርርብ ኣካዪዱ ኣሎ።  

smret-and-sabela2.jpg

ኤርትራዊት ስደተኛ ወ/ሮ ጽገረዳ ተኽልሰንበት ኣብ ከተማ ካርቱም ኣብ ሰሓፋ ዝበሃል ከባቢ እያ እትነብር ። ወ/ሮ ጽገረዳ ምስ ክልተ ደቃ ካብ ባረንቱ እያ ኣብ 2013 ብመንገዲ ሓፊር ናብ ሱዳን ዝኣተወት ። ኣብ ሓፊር ድሕሪ ምእታዋ ድማ ብሸፋቱ ማለት ነጋዶ ደቂ ሰባት ተኸቲራ ንሳን ደቃን ኣስታት 4500 ሽሕ ዶላር  ክትከፊል ተገዲዳ ። ብድሕሪኡ ብኣባላት ጸጥታ ሱዳን ተዓጂባ ናብ ማዓስከር ስደተኛታት ሸገራብ ኣምሪሓ ። ኣብ ሸገራብ ንኣስታት ኣርባዕተ ወርሒ ድሕሪ ምጽናሕ 300 ዶላር ብምኽፋል ብመገዲ ደላሎ ብኣዝዩ ፈታኒን ሓደገኛን ዘይሕጋዊ መንገድን ንሳን ደቃን ናብ ካርቱም ኣምረሐት ። ጽገረዳ ንመዓስከር ሸገራብ ክትገድፎ ዝወሰነት እኹል ዝኾነ ቀረብ ዘይብሉ፡ ንማሕበራዊ ኣገልግሎታት ዝበቅዕ ትሕተ ቅርጺ ዘየዋደደ  ኮምኡ ውን እቲ ቦታ ብብዝሒ ተላባዕቲ ሕማማት ዝረኣየሉ ብምኻኑን፡ ብዓቢኡ ድማ ጸጥታ ናይቲ ከባቢ ውሑስ ብዘይምኻኑ፡ ዝተፈላለዩ ውልቀ ሰባት ግዳይ ነጋዶ ደቂ ሰብ  ብምኻኖም  ሂወታን ሂወት ደቃን ከተድሕን ናብ ካርቱም ከም ዘምረሐት ትሕበር ። ሓጺር ዕላል ምስ ጽገሬዳ ይስዕብ።

ሱዳን ኣብዚ ግዜ`ዚ ኣብ ከቢድ ወጥርን ህዝባዊ ናዕቢን እያ ትርከብ ስለዚ ንዓኹም ከም ስደተኛታት ኣብ ማሕበራዊ ሂወትኩም ከመይ ይጸልወኩም ?

ጽገረዳ ፦ ብጣዕሚ ይጸልወና እንበር። ሓደ ብዓቢኡ ኣብ ጸጥታዊ ኩነታትና ውሕስነት የብልናን ፡ ምኽንያቱ ንሕና ስደተኛታት ብምዃና ነዚ ከም ‘ጽቡቅ ኣጋጣሚ’ ተጠቂሞም ኣብ ልዕሊ ስደተኛታት ዝተፈላለየ ዘረፋታትን ዓመጻን ዘውርዱ ኣይተሳእኑን፡፡ ብፍላይ ኣብ ልዕሊ ደቅንስትዮ ስደተኛታት። ካልኣይ ድማ ኣብ ማሕበራዊ ኩነታትና። ገዛ ኽራይን ካልእን ብልዕሊ 3 ዕጽፊ እዩ ወሲኹ ዘሎ፡፡ ኩሉ እቲ ስደተኛ ድማ ኣብ ገዛ ኽራይ እዩ ዝነብር። ስለዚ እቶም ዋናታት ነዚ ሎሚ ሱዳን ሕጊ ኣልቦ ኮይናትሉ ዘላ እዋናት ከም ጽቡቅ ኣጋጣሚ ተጠቂሞም ንሓደ ገዛ ኽራይ ብልዕሊ 3500 ጂነ ሱዳን ከካርይዎ ይረኣዩ ኣለዉ ። ሎሚ ኣብ ሱዳን ብትሕቲ 3000 ጅነ ንሓንቲ ገዛ ክትረክብ ዘይሕሰብ እዩ ። ንኣብነት፡ ኣነ ብ1000 ጂነ ተኻረዮ ዝነበርኩ ገዛ እዚ ኩነታት ድሕሪ ምጂማሩ ዋና ገዛይ 3000 ሽሕ ክትከፍልኒ እንተ ዘይኪእልኪ ገዛይ ግደፍለይ ኢሉኒ። ዝግበር ነገር የሎን ናበይ’ከ ክትከይድ። ዋላ ውን ኣብ ድካናት እንድሕር ከድካ! ኣነ እንድዒ ነቶም ስደተኛታትን ደቂ ሃገርን ብሓደ ዓይነት ዋጋ ይሸጡልና ኣለዉ ዝብል ገምጋም የብለይን ። ብፍላይ ሓበሻ ምኻንካ እንድሕር ፈሊጦም ዋጋ ወሲኾም እዮም ዝህቡኻ ኩሉ ድማ ድሕሪ እዚ ዝተፈጥረ ኩነታት እዩ ።

ኣብ ጸጥታዊ ኩነታት ክንዛረብ። ምስቲ ቅድሚ ሕጂ ዝነበረ ጸጥታዊ ኩነታት ብምውድዳር ሎሚ ኣብ ከመይ ኩነታት ኣለኹም ?

ጽገረዳ ፦ ኣብ ጸጥታ እሞ ከም ስደተኛ ዋላ ቅድሚ ሕጂ መንግስቲ ከይወረደ ኸሎ  እንድዩ ውሑስ ዘይነበረ። ብግፋ ወዲ ግፋ እንዳ ገበሩ ነቲ ስደተኛ የከላብትዎ እዮም ነሮም። ሎሚ እዚ ተሪፉ ስቪል ዝተኸድኑ ሸጋጉጥ ዝዓጠቁ ኣባላት ጸጥታ ኢና ብሃልቲ ብለይቲ ኣብ ጎደናታት ብምጽናሕ ዓፊኖም ካብዛ ከተማ ርሕቅ ኣብ ዝበለ ከባቢ ይወስዱኻ እሞ ዘለካ ንብረት ወሲዶም ‘ክንለቀካ ገንዘብ ሓውል ወይ ስደድ በሎም ነቶም ቤተሰብካ’ ይብሉኻ። ብጭቡጥ እየ ዝብለካ ከምዚ ዓይነት ግፍዒ ኣብዚ ቀረባ እዋን ዝወረዶም ኣብዚ ጎረባብተይ ኣለዉ ከራኽበካ ይኽእል እየ ። ሕሉፍ ሓሊፎም ኣብ መንበሪ ገዛኻ  መጽዮም ሰሪቆምካ እዮም ዝኸዱ  ዋላ ሓንቲ ክትገብር ኣይትኽእልን ኢኻ ነዛ ሂወትካ ኢኻ ትፈርህ ምኽንያቱ  ሸጋጉጥ ዝዓጠቁ እዮም። ንፖሊስ ኣብ ትሕብረሉ ድማ  እቲ ጉዳይ ከነጻርዮ ኢና ኢሎም ሸለል ይብሉኻ፡ ምኽንያቱ ንሳቶም ውን ካልእ ዋኒን ኣለዎም ኣድህቦኦም ኣብቲ ዝግበር ዘሎ ህዝባዊ ናዕቢ እዩ። ቀጻሊ ምስ ሰለፈኛታት ስለዝራጸሙ ነዚ ኣብ ልዕለና ዝወርድ ዘሎ በደል ከም ገበን ኣይቆጽርዎን እዮም ።

ክልተ ደቀይ ውን ኣለዉ ተምሃሮ እዮም እዚ ህዝባዊ ናዕቢ ካብ ዝጅሚር ትምህርቲ ኣቃሪጾሞ ኣለዉ። ባዕለይ ከቃርጽዎ እየ ገዲደዮም ምኽንያቱ ውሕስነት የብሉን። ንኣብነት እቲ ዝመሃሩሉ ከባቢ ቀጻሊ ህዝባዊ ናዕቢ ማለት ሰልፈኛታት ምስ ፖሊስ ዝራጸሙሉ ቦታ እዩ ስለዚ ኣብ ልዕሊ ደቀይ ዝወርድ  ሳዕቤን ከሎ ገና ስለዝተረዳኣኒ ትምህርቲ ከቃርጹ ገዲደዮም ። ብዓቢኡ ድማ መጭወይቲን ስርቅን ህጻናት ኣብ ሱዳን ሓደ ካብቶም ዝውቱራት ንጥፈታት ገበን እዮም ስለዚ ነዚ ተፈጢሩ ዘሎ ሃጋፍ ናይ ጸጥታዊ ኩነታት ሱዳን ተጠቂሞም  ነዞም ህጻናት ውን ክጨውይዎምን ክሰርቅዎምን ይኽእሉ እዮም ። ስለዚ ብጣዕሚ ኣብ ጽንኩር ኩነታት ኢና ንርከብ። ኣምላኽ ብዓቢኡ ሰላም የስፍነልና ።

ኣብ  መወዳእታ ኣብ  መዓልታዊ ንጥፈታቶም  እንታይ ዓይነት ጥንቃቀታት ክገብሩ ትላበውዮም  ነዞም  ስደተኛታት ?

ጽገረዳ ፦ ብዓቢኡ ትኩራትን ጥንቁቃትን ክኾኑ ኣለዎም። ብፍላይ መንእሰያት ምሸት ብኣግኡ ገዝኦም እንተ ኣተዉ ይምረጽ። ምኽንያቱ እቲ ዝበዝሐ ኣብ ልዕሊ ስደተኛታት ዝወርድ ዘሎ ስርቅን ዓመጽን በደልን ዝበዝሕ እዋን ብግዜ ጸላም እዩ ዝፍጸም ዘሎ። ስለዚ ግዳይ ናይዞም ሓላፍነት ዘይስመዖም ከታሮ ከይኮኑ ብኣግኡ ገዝኦም እንተ ኣተዉ ይምረጽ ። ካልኣይ ድማ ክሳብ ሕጂ ናዕቢ ዝተሓዎሶ ሰላማዊ ሰልፊታት ይካየድ እዩ ዘሎ ማለት ክሳብ ሕጂ ስቪላዊ ምንግስቲ እዮም ዝሓቱ ዘለዉ ስለዚ ሰልፈኛታት ምስ ፖሊስ ኣብ ቀጻሊ ናዕቢ እዮም ዝርከቡ። ሃንደበት ናዕቢ ምስ ዘጋጥም ድማ ብቁልጡፍ ካብቲ ከባቢ ክእለዩ ኣለዎም። ከም ባህሪ ሱዳናውያን ኣዝዮም ስምዒታውያን እዮም ሰልፊ ወጽዮም ከለዉ ብወሰን ንዝዕዘቦም ዘሎ ሰብ ብሓይሊ እዮም ኣብቲ ዝግበር ዘሎ ሰልፊ ዘእትዉዎ፡ ስደተኛ ይኹን ካልእ ኣይግድሶምን እዩ። ምኽንያቱ ኣብታ ጽባሕ ዝምስርትዋ ሰላማዊት ሱዳን ተኻፋላኣ ክትከውን እንድሕር ኮንካ እጃምካ ኣበርክት እዮም ዝብሉኻ። ምስ ትኣቢ ድማ ኣካላዊ ማህሰይቲ የውርዱልካ። ስለዚ ከምዚ ከምዘሎ ተረዲኦም ሰልፊ ኣብ ዝግበረሉ ዘሎ ከባቢታት ዘይምጽናሕ። ብሓፈሻ ግን ትኩራትን ጥንቁቃትን ክኾኑ ይምዕዶም ።