ስደት፡ ስነ-ኣእምሮኣዊ ጽልውኡ ኣብ ስደተኛታት

ርግጽ እዩ ዝዓበኻሉ ሃገር ገዲፍካ ናብ ካልእ ሃገር ምቕያር ቀሊል ዘይምዃኑ። ብዙሓት ኣህዛብ ግን ንዝተፈላለየ ምኽንያት ይገብርዎ እዮም። ብዙሓት ሃገራት’ውን ነዞም ኣብ ሃገሮም ክጥዕሞም ዘይከኣለ ሰባት ይቕበልኦም። ብዙሓት ሃገራት’ውን በዞም ስደተኛታት ዝተሃንጻ እየን። ኣብ ዘዝኸድዎ ሃገራት’ውን ዘጣጥሑን ዝጣየሱን ህይወቶም ብጽቡቕ ዝመርሑን ሰባት ውሑዳት ኣይኮኑን። ግን ብሓፈሽኡ ምስዳድ ክበሃል ከሎ ኣብ መዛናግዒ ቦታታት ምዝዋር ማለት ኣይኮነን። ጸቕጢ ምቕያርን ምውህሃድን ምስ ሓድሽ ሃገር፡ ባህሊ፡ ኣነባብራ፡ ኩነታት ኣየር፡ ኣመጋግባ፡  ከምኡ ድማ ምስኣን ብዙሕ ካብ ዝዓበይሉ ነገራት፡ ንስደተኛታት ናብ ሻቕሎት፡ ጭንቀት፡ ካልእ ኣእምሮኣዊ ነውጽን ክመርሖም ይኽእል። ገለ ካብቶም ብመጽናዕቲ፡ ትዕዝብትን ተመክሮን ዝተረጋገጹ ድማ ዝተፈላለዩ ስነኣእምሮኣውን ኣካላዉን ጸገማት በቲ ሓደ፡ ማሕበራውን ባህላዉን ድማ በቲ ካልእ የጠቃልሉ። ኣብዚ ዝስዕብ ድማ ነቶም ዝልለዩን ዳርጋ ንኹሎም ስደተኛታት ዘጋጥምዎምን ስነ-ኣእምሮኣዊ ጸቕጢ ዝፈጥሩ ተዘርዚሮም ቀሪቦም ኣለዉ።

ምግዓዝ

ሓደ ካብቶም ናይ መጀመርያ ኣጨነቕቲ ስጉምትታት ስደተኛታት ዝምኮርዎ፡ ዘድልዮም ነገራት ክጥርንፉን ክሽየጥ ዝኽእል ንበረት ክሸጡን ከለዉ እዩ። እንታይ ክማልኡ፡ እንታይ ክገድፉ፡ እንታይ ክሸጡ፡ እንታይ ክህቡ፡ ክዕድሉ ወይ ክድርብዩ ንኽውስኑ ኣዝዩ ዘጨንቕን ዘቐንዙን ተመክሮ ይሓልፉ። ዝፈትውዎ እሞ ድማ ምስ ነብሶም፡ ወለዶምን ኣቦሓጎታቶምን ምትሕሓዝ ዘለዎ ንብረት ምስ ዝኸዉን እሞ ብቐሊሉ ክሓዊ ዘይክእል በሰላ ይገድፈሎም። ዋላ’ውን ንብረት ንኽማልኡ ዕድል እንተሃለዎም፡ መጓዓዓዚኡ ክቡር ስለ ዝኸዉን ኣብቲ ዝኸድዎ ሃገር ንኽገዝኡ ይመርጹ። እንተኾነ፡ ንመግዝኢ ዝኸዉን ገንዘብ’ውን ሰለ ዝሓጽሮም፡ ዝበዝሑ ስደተኛታት ካብቲ ኣብ ዓዶም ዝነበሮም ንብረት ዝወሓደ ይውንኑ። ብተወሳኺ ድማ፡ ዝፈትውዎን ዘፍቅርዎን ንብረት ገዲፎም ስለ ዝመጽኡ፡ ዓበይቶም ንኣሽቶም ጓሂ ከይተሰምዖም ኣይተርፍን።

ምቕዛን

ብዙሕ ግዜ ንሓደስቲ ስደተኛታት ዝኸበደ፡ ምርሓቕ ካብ ስድራቤትን ኣዕሩኽን መተዓብይቲን እዩ። እዚ ድማ ክዕገስን  ክዝሕልን ዘይክእል ጋህ ዝበለ ናፍቖት ብምኽፋት ናብ ብስጭት የምርሖም። ዝኽርታት ኣተዓባብየኦም፡ ምስ ወለዶምን ኣዕሩኽቶምን መማህርቶምን ዘሕለፍዎ ህይወትን፡ ምስቲ ኣብ ዘይፈልጦን ብቐሊሉ ክርድኦምን ከረድእዎን ዘይኽእሉ ሕብረተሰብ ስለ ዝኣትዉ ድማ፡ ዝገደደ ይገብሮ። ኣብ ውሽጢ ስድራቤት፡ መብዛሕትኡ ግዜ፡ እቶም ብዙሕ ዘይግድሶም ዝመስሉ ዝያዳ እቲ ቃንዛ ስደት ይስመዖም። ብተወሳኺ፡  ህይወቶም ክመርሑ ዓቕሚ ዘይብሎም ስለ ዝመስሎም፡ ነቲ ቃንዝኦም ከጋድዶ ይኽእል። ዋላኳ ብቴለፎንን ኢንተርነትን ምስ ፈተውቶም ክራኸቡ እንተኸኣሉ፡ ነቲ ሽታን ገጽ ንገጽ ምጥምማትን ምትንኻፍን ምርእኣይን ግን ከቶ ክትክኦ ዝኽእል ኣይኮነን። እቲ ምስ ወለዶም፡ ኣሕዋቶም፡ መተዓብይቶምን ኣዕሩኽቶምን ዝነበሮም ዝምድና ዳርጋ ናብ ምትሕፍፋርን ዝዓብለሎ ርክባት’ውን ስለ ዝቕየር፡ ብዙሕ ኣይቀድዎምን ሓቀኛ ርክብ’ውን ኮይኑ ኣይስምዖምን።

ምስ ካልኦት ኣብ ሓደ ቦታ ምቕማጥ

ገሊኦም  ስደተኛታት፡ ኣብቲ ዝኣተውዎ ሃገራት ቤተዘመድ ወይ ኣዕሩኽ ስለ ዘለውዎም፡ ክሳብ ዝደልዎም፡ ምስኦም ተጸጊዖም ክነብሩ ዕድል ይረኽቡ እዮም። ክሳብ ስራሕ ዝረኽቡ፡ ገዛ ኮነ ካልእ ንብረት ክካሩዩ ይኹኑ ክገዝኡ ኣዝዩ የጸግሞም። ዋላ’ውን ስራሕ ይጀምሩን ይርከቡን፡ ዝበዝሑ ዝኣልዎም ስድራቤት’ውን ስለ ዘለዉዎም፡ ዳርጋ ብግዴታ ምስ ሰብ ተደሪቦም ገዛ ክካረዩ ይረኣዩ እዮም። እዚ ድማ ብሕት ንኽብሉን ብነጻ ሩፍ ኢሎም ዘዕርፍሉ ቤት ስለ ዘይውንኑን ዘይካረዩን ዓቕሎም ጽብብ ክብሎም ይኽእል። ገሊኦም ድማ፡ ብፍላይ ካብ ድኻታት ሃገራት ዝመጹ ሓደስቲ ስደተኛታት፡ ገዛ ክካረዩ፡ ኣቑሑት ገዛ ክገዝኡ፡ መደቀሲ ክውንኑ ስለ ዘይክእሉ፡ ብዙሕ ግዜ ዝረአ፡ ምስ ትርፊ ገዛ ዘለዎም ቤተዘመድ ወይ ኣዕሩኽ ክቕመጡ፡ ወይ’ውን ኣብ መሬትን ሳሎንን ተጸቓቕጦም ክነብሩ ይግደዱ። ዋላኳ ምስቶም ኣብቲ ሃገር ዝጸንሕዎም ቤተዘመድ ይኹኑ ኣዕሩኽ ምንባር ኣብ ብዙሕ ነገራት ዝሕግዞም እንተኾነ፡ ተጸጊዖም ምንባር፡ እሞ ድማ ኣብ ጸቢብ ቦታታት፡ ብዘይ ናተይ ዝብልዎ ንብረትን ንኻልኦት ሰከም ኮይንና፡ ጽግዕተኛታት ኮይንና ዝብል ስምዒትን ጭንቀትን ውርደትን ይውስኸሎም።

ቋንቋ

ኣብ ርእሲ እዚ ልዒሉ ተገሊጹ ዘሎ፡ ቋንቋ ዘይምኽኣል ኣብ መዓልታዊ ህይወት ስደተኛታት ቀጻሊ ጸገማት ይፈጥር። ካብ ንግሆ ክሳብ መሬት ትመሲ፡ ክዛረቡን ክሰምዑን ከንብቡን ክጽሕፉን ዘይምኽኣሎም፡ እሞ ድማ ክንድሰብ ዝኣኸሉ ብምዃኖም፡ ኣዝዩ ሕንከትን ሕፍረትን ብእኡ ኣቢሉ ድማ ጭንቀት ክገብረሎም ይረአ።  ዋላ እቶም ናይቲ ዝኣተውዎ ሃገር ቋንቋ ንመልኮ ኢና ዝብሉ ከይተረፉ፡ እቲ ኣደማምጸኦም ንኻልኦት ከረድኡን ክርድኡን ኣብ ቃልሲ እዮም ዝኣትዉ።  ብፍላይ ብናትና እንተወሲድናዮ፡ ኢንግሊዝ ከመ ዝሓሸ ዝምለኽ ቋንቋ እኳ ዝውሰድ እተኾነ፡ ኣብቲ ዓዱን ኣብቲ ዓውዱን ምስ ኣተዉ ግን ዳርጋ ከም ዘይመልክዎ ዝዛረቡ ዉሑዳት ኣይኮኑን። ዋላ ኣብ ደረጃ ዩኒቨርሲቲ ዝበጽሑ፡ ዝተርፎም ከም ዘሎ ይዛረቡ። እዚ ድማ ናብ ዓቕሊ ምጽባብ ክወስዶም ይኽእል። ምኽንያቱ ክኢላ’ዩ ዝተባህለሉ ሰብ ባዕሉ ከም ዘይክእል ክርድኦ ወይ ክርዳእ እንከሎ፡ ዳርጋ መርድእ እዩ ዝኾኖ። ብሓፈሽኡ፡ ቋንቋ ዘይምምላኽ፡ ስደተኛታት ኣብ’ቲ ሕብረተሰብ ንከይወሃሃዱን ዘናብሮም ሞያ ንኸየጥርዩን ዓቢ ዕንቅፋት ስለ ዝኾኖም፡ ክብረቶም ይትንከፍን ይጎድልን ጭንቀቶም ድማ ይውስኽን። ብእኡ ኣቢሉ ድማ ካብቲ ዝኣተውዎ ሕብረተሰብ ተነጽሎ ይፈጥረሎም።

ባህሊ

ምስቲ ዝኣተውዎ ሃገራትን ምስቲ ሒዞሞ ዝመጽኡን ዘሎ ባህላዊ ፍልልያት፡ ኣብ ስደተኛታት ዓቢ ዝኾነ ጽልዋ ከይሃለዎ ኣይተርፍን። ብኣገባብ ኣካዳድንኦም፡ ኣነባብርኦም፡ ኣገባባቶም፡ እምነቶም፡ ኣካይድኦም ካብቲ ዝተጸንበርዎ ሕብረተሰብ ፍልይ ዝበሉ ኮይኑ ክስምዖም ይኽእል። ከምኡ ድማ ድሌታት ኣከዳድና፡ ኣነባብራ፡ ኣመሻሽጣ፡ ኣዘራርባ፡ ኣተኣማምና፡ ኣቀማቕማ፡ ኣካይዳ ደቆም ከሰንብዶም ይኽእል። ካልእ ይትረፍ ከምቲ ዝለመድዎ ግቡእ ዝኾነ ቤት ኣምልኮ ንምርካብ’ውን ኣዝዩ የጸግሞም። ብዘይካ’ዚ፡ ኣብ ኣገደስቲ በዓላቶምን ኣውደኣመታቶምን፡ ኣብ ሃገሮም እንከለዉ ዋላ’ውን እታ ቀላል ትበሃል ስራሕ ዘይሰርሑ ዝነበሩ ሕጂ ግን ናብ ስራሕ ክኸዱ ዝግደድሉ እዋናት’ውን መሊኡ እዩ። ኣብ ዓዶም ዝገብርዎ ዝነበሩ፡ ከም ምኽንሻብ ደቆም፡ ምብቛል ትምባኾን መሰልቱን፡ ኣብ ቀጽሪ ካንሸሎ በጊዕ ኮነ ጤል ምሕራድ፡ ባህላዊ መስተ፡ ካብ ሓንቲ ንላዕሊ ሰበይቲ ምህላዉ፡ ንደቅኻ ኣተካ ወጻእካ፡ ምቕጻዕ (ስሕት ኢልካ’ውን ምድግዳግ)፡ ልዕሊ 18 ዓመት ምስ ወለድኻ ምቕማጥ፡ ጸበል፡ ውራያት፡ ንግደት  ወዘተ ኣብቲ ዝኣተውዎ ሃገራት ብሕጊ ክልኩል ወይ’ውን ነውሪ ወይ’ውን ዘይፍለጥ ስለ ዝኸዉን፡ ጭንቀትን ጸቕጥን ድንግርግርን ይፈጥረሎም።   

መግቢ

ዝለመድዎ ባህላዊ መግቢታት ዘይምርካብ ንብዙሓት ስደተኛታት ዓቢ ጸገም እዩ። ብፍላይ፡ ናይ ካልኦት ሃገራት ልምዲን ተመክሮን ዘይብሎም ምስ ዝኾኑ፡ ነቲ ኣብ ዝኣተውዎ ሃገራት ዝርከብ መግብታት ንኽለምዱ ዓቢ ግድል ይኾኖም። ዋላ ነቲ ኣብ ዓዶም እንከለዉ ዝንዕቅዎን ዝመነውዎን ዘረብረቦምን መግብታት ክናፍቕዎ ይቕሰቡ። እዚ መግብታት እዚ ብፍላይ ምስ ኣዴታቶም ስለ ዝተሓሓዝ፡ እቲ መግቢን ነቲ መግቢ ዘዳልዋ ኣዴታቶምን ይቕጀለኦም። ክሳብ ንመን ይናፍቑ ከም ዘለዉ ምርዳእ ክሳብ ዝስእኑ ይኾኑ። እንተኾነ ኣብዚ ግዜዚ ኣብ ብዙሓት ሃገራት ዝተፈላለያ ድኳናትን ቤት መግብታትን ናይ ዝተፈላለያ ሃገራት መግቢ ዝቕርባ ምህላወን’ኳ ሩፍታ ዝፈጥር እንተኾነ፡ ዋጋታት እዞም መግብታት እዚኦም ክቡር እዩ። ብዝኾነ ግን፡ ስደተኛታት ነቲ ዘዕበዮም ዕዳጋታትን ኣብኡ ዝርከብ ኣስቤዛን ነቲ ዘዕበዮም መግብታትን ነቲ መግቢ ዘዳልዋ ኣዴታቶምን ካብ ምንፋቕ ዘናግፎም ኣይረኽቡን።

ስራሕ

ሓደ ካብቶም ቀንዲ ጸገማት ስደተኛታት ስራሕ ምርካብ እዩ። ምስ ትጽቢታቶም ዝኸይድ ጽፉፍ ዝብልዎ ስራሕ። እንተኾነ፡ ሰደተኛታት ሒዘሞ ዝመጽኡ ደረጃ ትምህርቲ ይኹን ክእለት ወይ’ውን ተመኩሮ ኣብቲ ዝኸድዎ ሃገራት ንኽሰርሑ ኣየብቅዖምን። ኣብቲ ዝኸድዎ ሃገራት ብዘሎ ደረጃን ብቕዓትን ትምህርቲ፡ ኣብ ስራሕ ምስ ተዋፈርካ ብዝወሃብ ስልጠናታትን ተወሰኽቲ ኮርሳትን ተደማሚሩ ካብቶም መሳትኦም ክድሕሩ ይግደዱ። ከምኡ’ውን ቀዳምነት ነቶም ደቂ እቲ ሃገር ስለ ዝወሃብ፡ ብዙሓት ስደተኛታት ዝለዓለ ደረጃ ትምህርቲ ዘለዎምን ብደረጃ ሓላፍነትን ሞያን ነዊሕ ዓመታት ዝሰርሑን ኣብ ምጽራይ ሽቓቕን ምዝዋር ታክስን ተዋፊሮም ስድርኦም ኣብ ምቕላብ ዝተዋፈሩ እዮም። ብኻልእ መዳይ’ውን ዋላኳ እቲ ዝድለ ክእለትን ብቕዓትን ተመኩሮን እንተሃለዎም ብሰሪ ሕጽረት ቋንቋ ካብቲ ዝበቕዕዎ ሰራሕ ይተርፉ። እዚ ተደማሚሩ ድማ መዓንጣ ከብዶም ከይቀረጾም ኣይተርፍን።

ኣታዊ

ዝተጸበይዎ ስራሕ ዘይምርካቦም፡ ምስቲ ምቕንጣጥ ክብረት፡ እቲ ዝኽፈሎም ዶሞዝ’ውን ምስ ትጽቢታቶም ዘይዳረግ ይኸዉንሞ ጭንቀት ይፈጥረሎም። ዝበዝሕ ግዜ ሰባት ናብተን ዝማዕበላን ዝሃብተማን ሃገራት ክስደዱ ኣብ ዝውስንሉ፡ በቲ ዝሰምዕዎ ወረታት፡ ብደሞዝ ናይቶም ዝተሓተ ክፍሊት ዘለዎም ሰራሕተኛታት ከይተረፈ’ዮም ዝሰድዑን ዝሃርፉን። ምኽንያቱ፡ ኣብ ሃገሮም እናሃለዉ ዝኽፈልዎ ወርሓዊ ዶሞዝ፡ ኣብቲ ዝኸድዎ ሃገር ምናልባት ካብ ናይ ሰዓታት እንተ ኾነ ድማ ካብ ናይ መዓልታት ዝሓልፍ ኣይኮነን። እንተኾነ ግን እቲ ኣብተን ሃገራት ንኽትነብር ዘድሊ ወጻኢታት ብዘይመጠን ልዑል ክኸውን ስለ ዝኽእል፡ ዋላ ንኸብዶም ንምዕንጋል ኣብ ዘይክእሉ ደረጃ ይወርዱ። ብዘይካ’ዚ ኣብ ሃገሮም ዝገደፍዎም ስድራቤታት ብዙሕ ትጽቢታት ስለ ዝገብርሎም፡ ዝያዳ ጭንቀትን ብስጭትን ይገብረሎም። ገለ’ውን ክሳብ ዝደልዎምን ዝደላደሉን ብዙሕ ዳሃይ ምግባር ይገድፍዎ። እዚ ድማ ዝምድና ምስ ስድራቤቶም ኣብ ምልሕላሕ ከውርዶ ይኽእል።   

ምልምማድ ኣገባባት

ስደተኛታት ዝኸድወን ሃገራት ብዙሕ ዘይለመድዎ ኣካይዳታት ዝኽተላ እየን። ብፍላይ ኣብዚ ግዜ’ዚ ምስ ቅልጣፈ ምቅይያር ቴክኖሎጂ መራኸቢታትን ሓበሬታትን በቲ ሓደ፡ ምስቲ ኣብ መንጎ መበገሲ ስደተኛታትን መዕቆቢኦምን ዝነበረን ዘሎን ፍልልያትን ድማ በቲ ኻልእ፡ ስደተኛታት ንኸርክቡ ብዙሕ የጸግሞም። ኣብ መዓልታዊ ህይወቶም ዘድልዮም፡ ከም ኣጠቃቕማ ተንቀሳቓሲት ቴሌፎን፡ ሕግታት ጽርግያ፡ ቀረጽ፡ ኣጠቃቕማ ኤለክትሪክ፡ ባንክ፡ ሓጻቢት ክዳን፡ ህዝባዊ መጓዓዝያ፡ ኣጠቓቕማ ኣቑሑት ክሽነ፡ መምርሒታት ምምስራሕ ጓሓፍ፡ ካርድ፡ ኢንተርነት፡ ቴለቪዥን፡ ኮምፒተር ወዘተ ንምርድኡ ይጽንክሮም። ብፍላይ ንሓደስቲ ስደተኛታት፡ እሞ ድማ ሕጽረት ቋንቋ ምስ ተሓወሶን ኣቐዲሞም ኣንፈት ዘይጸንሖምን ምስ ዝኾኑ ኣዝዮም በዳህቲ እዮም። እዞም ዝተጠቕሱ ኣንኳን ንስደተኛታት ነቶም ደቂታ ሃገር ከይተረፈ ግር ዘብሉ እዮም።

ብዕድመ ዝደፍኡ

ብዕድመ ዕብይ ዝበሉ ስደተኛታት ሓድሽ ቋንቋ ንኽመሃሩ፡ መዓልታዊ ህይወቶም ዘድልዮም ከም ቴለፎን፡ ኢንተርነት፡ ካርድ ኣብ ምጥቃም ዝያዳ ይጽገሙ። ብሓፈሽኡ፡ ኣብቲ ዝጥቀምሉ ሜላታት’ውን ብዙሕ ምትዕጽጻፍ ኣየርእዩን። ኣብ ክንዲ ክመሃርዎን ክርድእዎን ዝፍትኑ፡ ነቲ ነገራት ካብ ጥቕኦም ከርሕቕዎን ከም ዘይምልከቶምን ገይሮም ክወስድዎን ይረኣዩ። ኣብቶም ንኣሽቱ ክምርኮሱን ክጽግዑን ድማ ይደልዩ። ዋላ ነቲ ቀሊል ዝበሃል’ውን እንተኾነ ክጽዕርሉ ኣይረኣዩን። ብተወሳኺ እንተድኣ  ብዕድመ ዝደፍኡ  ጥሮታ ዝወጹ፡ ክስርሑ ዘይክእሉ ወይ’ውን ዘይደልዩ ስደተኛታት እንተኾይኖም፡ ዝያዳ እናተነጸሉን ካብቲ ዝኣተውዎ ሕብረተሰብ እናተገለሉን ይኸዱ። ኣብ ገዛ ዝውዕላ ኣዴታት’ውን፡ ዝበዝሕ ግዜ ኣብ ናይ ገዛ ስራሕ ተጸሚደን ስለ ዝሓልፍኦ፡ ዳርጋ ሃገር ዘይኮና ገዛ ወይ ገዛውቲ ከም ዝቐይራ እየን ዝኾና። እናነውሕ ምስ ከደ ድማ፡ ናብቲ ሕብረተሰብ ንኽሕወሳ እናኸበደን እናጸልአኦ ይኸዳ።

ህጻናት

ካብኡ ናብኡ ህጻናት፡ ዝያዳ’ቶም ዓበይቲ፡ ንኣነባብራን ቋንቋን ናይቲ ዝቕመጥሉ ሃገር ንኽለምዱን ንኽመልኩን ቅልል ዝብለሎም’ኳ እንተኾነ፡ ልክዕ ከም ኣብ ክልተ ዝተፈላለያ ዓለማት ዝነብሩ ዘለዉ ኮይኑ ክስምዖም ይኽእል። ዝተፈላለየ ቋንቋ፡ ባህሊን ክብርታትን ዘለወን ዓለማት። ኣብ ገዝኦም፡ ናይ ዓዶም ቋንቋ፡ ባህሊ፡ ደርፊ፡ ሙዚቃ፡ ቴለቪዥን ወዘተ ክኸዉን እንከሎ፡ ኣብ ቤት ትምህርቲ፡ ኣብ ምዝንጋዕ፡ ኣብ ኣጋጣሚታት ግን ናይ ካልእ ይኸዉን። እዚ ድማ፡ ናብ ወጥሪ ንሓንሳብ’ውን ናብ ጭንቀት ከብሎም ይኽእል። ብዘይካ’ዚ ወለዶምን ወለዲ መማህርቶምን ፍልልይ ይርኢሎም (ናይ ንባብ ባህሊ፡ ምሕጋዝ ንተማሃራይ፡ ግዜ ምሃብ፡ ምቹእ ናይ መጽናዕቲ ሃዋህው ምፍጣር ወዘተ)። ብተወሳኺ፡ ዉሑዳት ዘይኮኑ፡ እናዓበዩ ምስ ከዱ፡ ምስቲ እናተፈለጦም ዝመጽእ ኣመጻጽኦኦም፡ ዝቕመጥሉ ዘለዉ ሃገር ድማ ዘይሃገሮም ምዃኑ ዘረድእ ፍልልያት ኣተሓሕዛ ምስ ገጠሞም፡ እዚ ዘይብሃል ብስጭት ክገብረሎም ይኽእል። ምስ ወለዶም’ውን ንኽሕተም ከቢድ ዝኾነ ዘይምቅዳው የምጽእ። ብኻልእ ድማ፡ ምስቲ ዘለዎም ዝለዓለ ምልከት ቋንቋ፡ ህጻናት፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ኣገጣሚታት፡ ከም ተርጎምቲ ኮይኖም ክጽውዑ ይረኣዩ። እዚ ድማ ነቶም ዓበይቲ፡ ንሕና ዝወለድናዮምሲ ክትርጉሙልና ዝመንቀሊኡ ጸቕጢ ይውስኸሎም። ንኣብነት፡ ህጻናት ንሓኪም ንኽትርጉሙ ተባሂሎም፡ ናይ ወለዶም ጥዕናዊ ጸገማት ክሰምዕዎ እንከለዉ፡ ዝወርዶም ስቅያት ቀሊል ኣይኮነን።

ስንባደ

ገለ ስደተኛታት ብኩናት ካብ ዝዓነዋ ሃገራት ስለ ዝመጹ፡ ካብቲ ዝረኣይዎ ኩናትን ሞትን ሞቕሰልትን ስቓይን ከምኡ’ውን ምስኣን ምፍላይን ካብ ዝፈትውዎም ሰባትን፡ እዚ ዘይበሃል ስንባደን ሃስያን ኣለዎም። ገሊኦም ስደተኛታት ድማ፡ ካብ ሃገሮም ብኽንደይ ወተሃደራት ካብ ዝሕሎ ዶባት ሰጊሮም፡ ክሳብ እቲ ዝደለይዎ ሃገር ዝኣትዉ፡ ኣብ ጉዕዝኦም ዘጓንፎም ጭውያ፡ ዓመጽ፡ መግረፍቲ፡ ማእሰርቲ፡ ጥልመት፡ ዝምታን ራስያን፡ ኣካላውን ስነኣእምሮኣውን መጥቃዕትታት፡ ዝዝከር ጽምእን ጥሜትን፡ ስምብራት ዘለዎ መግረፍቲ፡ ኣብ መንጎ ህይወትን ሞትን ህሞት ወዘተ ስለ ዝሓልፉ፡ በዚ መንጽር ካብ ፎኪስ ክሳብ ክብድ ዝበለ ሕማም ኣእምሮ ናይ ምምዕባል ዕድል  ኣብዞም ስደተኛታት እዚኦም ዝያዳ ዓቢ ይኸውን።

ስነ-ኣእምሮኣዊ ጽልዋ

እዞም ልዒሎም ዝተገልጹ ተደማሚሮም ኣብ ሓደስቲ ስደተኛታትን ስድራቤቶምን ካብ ፎኪስ ክሳብ ክብድ ዝበለ ጭንቀት፡ ብስጭት፡ ቃዝኖትን ካልእ ኣእምሮኣዊ ሕማምን ብምኽታል ዓቢ ዝኾነ ጉድኣት ከውርድሎም ይኽእሉ። ኣብ ርእሲዚ፡ ሓደ ካብ ኣባላት ስድራቤት እንተድኣ ካብዞም ዝተጠቕሱ ምልክታት ከርኢ ጀሚሩ፡ ንኩሎም ኣባላት ስድራቤት ይጸልዎም። ብፍላይ ህጻናት ቀንዲ ተጠቃዕቲ ይኾኑ።

መብዛሕትኡ ግዜ ትጽቢት ስደተኛታት ዝተጋነነ ሰለ ዝኾነ፡ ምስ ኣብቲ ዝኸድዎ ሃገር ዝጸንሖም ክውንነት ንኸዋስቡን ንኽዋሰቡን ግዜ ይወስደሎም። ብዘይካ’ዚ፡ ሓንሳብ ዝወሰድዎ ምርጫ ንድሕሪት ክብሉ ስለ ዘይደፍሩን እቲ ዝሃደምሉ ሃገሮም’ውን ንኽምለሱ ስለ ዘየተባብዖምን ስለ ዘይክእሉን፡ ኣብ’ቲ ዝኣተውዎ ሃገር ንኽጣየሱን ንኸራጥጡን ኣማራጺ ዘይብሉ ዕጫ ገይሮም ይወስድዎ። በቲ ሓደ ነቲ ዝኣተውዎ ሃገር ከም መንበሪኦምን መንበሪ ደቆምን ይወስድዎን ንንሓዋሩ ዝኾኖም ባይታ የጣጥሑን፡ በቲ ሓደ ድማ ነታ መዓስ ከም ዝምለስዋ ዘይፈልጡ መበቆሎም ዝኾነት ሃገር፡ ከምቶም ኣብቲ ሃገር ዝገደፍዎም ሰባት ወረ ንሓንሳብሲ ልዕሊኦም ከም ዝሓልዩ ብዝመስል፡ ኣብ ጉዳያታ ክዋስኡን ክሓልዩላን ይረኣዩ። እዚ ድማ መንነቶም መንጎ መንጎ ይገብሮም። ኣብ ደቆም ከይተረፈ ጽልዋ ይህልዎ። ኣብ ገለ’ውን ኣብቲ ዝነብርሉ ዘለዉ ሃገር ከም ደቂ መበቆል ሃገርም ክውሰዱ፡ ኣብ መበቆሎም ሃገር ድማ ከም ደቂታ ዝተጣየሱላ ሃገር ክውሰዱ ይረኣዩ (ማለት ኣብ ጀርመን ከም ኤርትራዊ፡ ኣብ ኤርትራ ድማ ከም ጀርመናዊ ዝዓይነቱ)። እዚ ድማ ከቢድ ነውጺ ይፈጥር። ብዘይካ’ዚ፡ ኣብቲ ዝኣተውሉ ሃገራት፡ ከም ካልኣይ ዜጋታት ናይ ምዃን ስምዒትን ንሓንሳብ’ውን ኣተሓሕዛን ስለ ዝገጥሞም፡ ነብሰ ምትሓት ይስምዖምን ዘሐብኖም ነገር ሃሰስ ኣምባልን ይኣትዉ።  

ሕማም ኣእምሮ ከም ኣበር

ዝበዝሑ ስደተኛታት፡ ከምቲ ብተደጋጋሚ ዝግለጽ፡ ኣብ ሃገሮም ብዝወረዶም ማእሰርቲ ይኹን ካልእ፡ ኣብ ጉዕዞ ብዝጎኖፎም ዘይሕከኽ በሰላ፡ ኣካላውን ስነኣእምሮኣዉን ጉድኣት ከይሃለዉም ኣይተርፍን። እንተኾነ፡ ኣብ ብዙሓት ሕብረተሰባት ሕማም፡ ጸገም ወይ ጉድለት ኣእምሮ  ከም ኣበር ይርኣይ እዩ። ኣብ ገለ ሕብረተሰብ ከኣሞ ከም ቅጽዓት ፈጣሪኦምን ጋኒን ከም ዝሓዞን ይውሰድ። ብተወሳኺ፡ ኣብ መብዛሕትኡ ሕብረተሰብ ምህላው ክኢላታት ስነ-ኣእምሮ ልሙድ ስለ ዘይኮነ፡ እዚ ኩሉ ተደማሚሩ፡ ካብ ከምዚ ሕብረተሰብ ዝመጹ ስደተኛታት ሓገዝ ወይ ክንክን ሓኪም ስነኣእምሮ ንኽረኽቡ ኣይፍትኑን ወይ’ውን ኣይደልዩን።