መባእታዊ ኣፍልጦ ድሕሪ ሰለሎ ዝስዕብ ስምብራት ኣእምሮ

logo.jpg

An introduction to Post Traumatic Stress Disorder (in Tigrinya)

ብሓልዮት Africa Monitors እተዳለወ

መስከረም 2017

 እዚ ጽሑፍ እዚ ካብ እንግሊዝ ናብ ትግርኛ ዝተተርጐመ ዀይኑ፡ ቀንዲ ዕላማኡ፡ ካብ ሃገሮም ጀሚሩ፡ ብጉዕዞ ስደት ተራጒዱ፡ ክሳዕ እቲ ሕጂ ዘለውዎ ቦታ ዝበጽሑ ብዝወረዶም ዓመጽን ማህሰይትን ኣብ ኣእምሮኦም ስምብራት ንዝተረፎም ሰባት፡ ኩነታቶም ከለልዩን፡ ካብኡ ተበጊሶም ድማ ናይ ክኢላታት ደገፍ ከናድዩ ንኽኽእሉ ንምትብባዕ እዩ። ኣብ ኣእምሮኦም ብርቱዕ ስምብራት ዘትረፉ ሰባት ተሓጊዞም፡ ህይወቶም ክቕጽሉ ዝኽእሉሉ ኣፍልጦን ዓቕምን ንኽህልዎም፡ ፈለማ ንኹነታቶም ከለልይዎን፡ ምፍዋስ ዘድልዮ ምዃኑ ተረዲኦም ብኽኢላታት እናተደገፉ ንኽብድህዎን፡ ብእኡ ኣቢሎም ድማ ንህይወት ብግቡእ ክነብርዋን ከስተማቕርዋን ንምሕጋዝ ዝተዳለወ እዩ።

 መእተዊ

ዝተወለድካሉን ዝዓበኻሉን ቦታን ሕብረተሰብን ገዲፍካ ናብ ካልእ ሃገር ምስዳድ  ቀሊል ኣይኰነን። እንተዀነ ብዙሓት ህዝብታት ንዝተፈላለየ ምኽንያት ይገብርዎ እዮም። ብዙሓት ሃገራት ነዞም ኣብ ሃገሮም ክጥዕሞም ዘይከኣለ ሰባት ይቕበልኦም። ጸቕጢ ምቕያርን ምውህሃድን ምስ ሓድሽ ሃገር፡ ባህሊ፡ ኣነባብራ፡ ኩነታት ኣየር፡ ኣመጋግባ፡ ከምኡ ድማ ካብቲ ዝተለምደን ፍሉጥን ቦታ ምእላይ፡ ንስደተኛታት ናብ ብርቱዕ ጽምዋ፡ ሻቕሎት፡ ጭንቀት፡ ካልእ ኣእምሮኣዊ ነውጽን ክመርሖም ይኽእል። ገለ ካብቶም ብመጽናዕቲ፡ ብትዕዝብትን ብተመኵሮን ዝተረጋገጹ ሳዕቤናት፡ ዝተፈላለዩ ስነኣእምሮኣውን ኣካላውን ከምኡ ድማ ማሕበራውን ባህላውን ጸገማት የጠቓልሉ። እዚ ጽሑፍ እዚ ምስቲ ምስ ጉዕዞ ስደት ዝስዕብ ስነኣእምሮኣዊ ጸገማት ንምልላይ ዝተዳለወ እዩ።

ብዙሓት ኤርትራውያን ስደተኛታት፡ ካብ ሃገሮም ተበጊሶም ክሳብ ኣብቲ ዝደለይዎ ሃገር ዝኣትዉ፡ ኣብ ጉዕዞኦም ዘጓንፎም ውርደት፡ ንዕቀት፡ ጭውያ፡ ዓመጽ፡ ንመግረፍቲ፡ ማእሰርቲ፡ ጥልመት፡ ዝምታን ራስያን፡ ጽምእን ጥሜትን ከምኡድማ ካልእ ሓያሎ ኣካላውን ስነኣእምሮኣውን መጥቃዕትታት ስለዘሕልፉ፡ ብእኡ መጠን ካብ ፈኲስ ክሳብ ክብድ ዝበለ ስነኣእምሮኣዊ ስምብራት የትርፉ።

ብርቱዕ ማህሰይቲ ብዘውርድ ተመኵሮ ዝሓለፉ ሰባት ብሰንኪ እቲ ኣብ ኣእምሮኦም ዝተርፍ በሰላ (trauma) ብርቱዕ ናይ ምርባሽ ስምዒት ክመላለሶም፡ ዘፍርሕ ተዘክሮታት ክደጋገሞም፡ ወይ ቀጻሊ ናይ ሓደጋ ስምዒት ክወሮም  ይኽእል። ወይ ውን ክድንዝዙ፡ ካብ ከባቢኦምን ኩነታቶምን ዝተበትኩ ዀይኑ ኽስምዖምን ፡ ንኻልኦት ሰባት ክኣምኑ ዘይክእሉን ይዀኑ።

ብሰንኪ ከምዚ ዝኣመሰለ ከቢድ ተመኵሮታት ዝሰዓበ ቓንዛን ሃስያ ስምዒትን ናብ ንቡር ንምምላስ ግዜ ክወስድ ይኽእል። እንተዀነ ግና፡ ዝግባእ ሓገዝን ደገፍን ብምርካብ ብዙሓት ሰባት ናብ ንቡር ይምለሱ እዮም።

እቲ ዝወረደ ትማሊ ዘጋጠመ ይኹን ነዊሕ ዝገበረ ናይ ኣእምሮ ማህሰይቲ ዘስዓቦ በሰላ (Post-Traumatic Stress Disorder)፡ ሰሎሎኡ ተኣልዩ ሰባት ጥዕዮም ህይወት ክቕጽሉ ይኽእሉ እዮም።

ነዚ ጽሑፍ ምስኣንበብኩሞ፡ እቲ ምልክታት ኣብ ገዛእ ርእስኹም ከምዝርኣኹሞ እንተኣስተውዒልኩም፡ ብዝቐልጠፈ ናብቲ ዝቐረበ ክኢላታት ስነኣእምሮ ዝርከቡሉ ቦታ ብምኻድ ደገፍ ርኸቡ። እዚ ምልክታት ኣብ ካልኦት ሰባት ምስእትርእይዎ፡ ብዝተኻእለኩም መጠን መኽንያታቱን ምልክታቱን ኣረዲእኩም ሓገዝ ሞያተኛታት ስነኣኣእምሮ ኸናድዩ ኣማኽርዎም።

መወከሲ ቓላት

በሰላ/ስምብራት ኣእምሮ                                                 Trauma

ካብ ስምብራት ዝስዕብ ጸቕጢ ኣእምሮ                                      Traumatic Stress Disorder

ስምብራት ዝገድፍ ሰለሎ ኣእምሮ ዘስዕቦ ምምዝባል                          Post-Traumatic Stress Disorder

ዝተሓላለኸ ጸገም ስምብራት ዝገድፍ ሰለሎ ኣእምሮ ዘስዕቦ ምምዝባል      Complex Post-Traumatic Stress Disorder

ሓባራዊ ስምብራት                                                          Collective Trauma

1.   በሰላ/ስምብራት ኣእምሮ እንታይ እዩ፧

ስነኣእምሮኣዊ በሰላ፡ ብሰንኪ መጠኑ ዝሓለፎ ጭንቅን ጸቕጥን ዝበርትዖ ኹነታት ዝስዕብ፡ ንስምዒትድሕነት ዘፍርስ ሰለሎ ዘስዕቦ በሰላን ማህሰይትን ኰይኑ፡ ሰባት ኣብ ኣዝያ ሓደገኛ ዓለም ሓጋዚ ዘይብሎም ኰይኑ ኸምዝስምዖም ዝገብር ናይ ምብህዳል ኵነት ኣእምሮ እዩ።

እቲ ተመኵሮ ኣብ ብሓሳብ ዝተገመተ ወይ ጭቡጥ ንህይወት ኣብ ሓደጋ ኻብ ዘእትዋ ኩነታት ዝተበገሰ፡ ነቲ ሰብ ልዕሊ ዓቕሙ ሓደጋ ይጐንፎ ኸምዘሎ ኰይኑ ኽስምዖ ዝግድድ፡ ዋላ ኣካላዊ ሓደጋ ዘይብሉ ኽነሱ ነቲ ሰብ ግን ብርቱዕ ምብህዳል ኣእምሮ ዝገድፈሉ ኵነታት እዩ።

ኣብዚ ኽስትውዓል ዝግብኦ፡ እቲ ዝስዕብ ውሽጣዊ ስምዒታዊ ኹነት እምበር እቲ ኣብ ባይታ ዝነበረ ተጨባጢ ኹነት ኣይኰነን ከም ማእከላይ ነጥቢ ዝቝጸር። ብመጠን እቲ ስምዒት ምድሃልን ምዕራብ ሕልናን ኣብቲ ሰብ ዝውስኸሉ፡ ብእኡ መጠን እቲ ናይ ኣእምሮ ማህሰይቲ ዘስዕቦ በሰላ ይዓቢ።

ናይ ስምዒትን ናይ ስነኣእምሮን ማህሰይቲ ኸስዕቡ ዝኽእሉ ጠንቅታት፥

·         ሓደ እዋን ጥራይ ዘጋጥም፡ ከም ኲናት፡ መጕዳእቲ፡ ተፈጥሮኣዊ ሓደጋ፡ ወይ ጐነጻዊ መጥቃዕቲ

·         ቀጻሊ፡ ዘየዕርፍ ጸቕጢ፥ ከም ቀጻሊ ጐነጽ ወይ ምስ ዘይምሕር ሕማም ምቅላስ

·         ዝበዝሕ እዋን ኣቕልቦ ዘይረኽቡ ጠንቅታት፥ ከም ሃንደበታዊ ሞት ኣዝዩ ቐረባ ሰብ፡ ምፍራስ ኣገዳሲ ዝምድና፡ ወይውን ኣዝዩ ዘሕፍር ወይ ኣዝዩ ተስፋ ዘቝርጽ ኵነት

ናብ ስምዒታዊ ወይ ስነ-ኣእምሮኣዊ ውሽጣዊ ስምብራት/በሰላ/ሰለሎ ዘምርሕ ኣጋጣሚ ፡

·         ሃንደበት ዘጋጠመ ምስ ዝኸውን

·         እቲ ሰብ ነቲ ዅነታት ዘይተዳለወሉ ምስዝነብር/ዝኸውን

·         ተደጋጋግሚ ምስ ዘጋጥም

·         እቲ/ታ ሰብ ኮነ ኢሉ/ላ ጨካን ምስ ዝኸውን/ትኸውንኣብ እዋን ቍልዕነት ዘጋጠመ መጒዳእቲ ምስ ዝኸውን

 1.1ስምብራት ንኸጋጥም ዘኽእሉ ሓደጋኛ ተኽእሎታት

 እዞም ዝስዕቡ ምስዘጋጥሙ ሰባት ካብ ኣጨናቒ ኵነት ስምብራት ከትርፉ ዝያዳ ተኽእሎ ይርአ፥

·         ድሮ ኣብ ትሕቲ ብርቱዕ ጸቕጢ ምስዝጸንሑ ወይ ኣቐድም ኣቢሉ ተደጋጋሚ ጕድኣታት፡ ክሳራታት ወይ ወጽዓታት ዝወረዶም ምስ ዝዀኑ

·         ቅድሚ ሕጂ፡ ብፍላይ ድማ ኣብ ህጻንነት ዘጋጠመ፡ ኣብ ውሽጦም ስምብራት ዝገድፍ ማህሰይቲ ወይ ዓመጽ ኣጋጢምዎም ምስ ዝኸውን

2.   ካብ ስምብራት ዝስዕብ ጸቕጢ ኣእምሮ (Traumatic Stress Disorder) እንታይ እዩ፧

 እዞም ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሱ ካብ ጸቕጥን በሰላን ዝብገሱ መልሰ-ተግባራት ሰባት ንሃሰይቲ ዅነታት ዝህብዎም ርዱኣት ምልክታት እዮም። ብዙሓት ሰባት እቶም ምልክታት ብተዛማዲ ሓጺር ኣብ ዝዀነ እዋን ከምዝጠፍኡ የስተውዕሉ። እቲ ምልክታት ካብ ውርሒ ንላዕሊ ምስዝጸንሕ፡ ኣመና ዘኽፍአ ምስዝኸውን፡ ነቲ ሰብ ስምብራት ዝገድፍ ሰለሎ ኣእምሮ ዘስዕቦ ምምዝባል (Post-Traumatic Stress Disorder) የሳቕዮ ኣሎ ማለት እዩ።

ገለ ሰባት ድሕር’ቲ ዅነታት ቀልጢፎም ምልክታት ከርእዩ ኸለዉ፡ ካልኦት ክሳብ ድሕሪ ዓመታት ካብቲ እዋን ምልክታት ከየርኣዩ ኽጸንሑ ይኽእሉ።

እዚ ስምብራት ዝገድፍ ሰለሎ ኣእምሮ ዘስዕቦ ምምዝባል ዝተሰምየ ምጽረያ ሕማም ካብቲ ኣብ ቪየትናም ዝካየድ ዝነበረ ዂናት ምስዝተመልሱ ወተሃደራት ኣመሪካ ተኣሳሲሩ ዝተዋህበ ስም እዩ። እቲ ጸገም ግና ንንውሕ ዝበለ እዋን ቀጺሉን ዝተፈላለየ ከም ምስልቻው ኲናት፡ ጸቕጢ ዂናት፡ ምልክት ድሕረ-በሰላዊ ጸቕጢ ከምኡውን ካልእ ኣስማት ተዋሂብዎ። ኣብዚ እዋን እዚ ግና ስምብራት ዝገድፍ ሰለሎ ኣእምሮ ዘስዕቦ ምምዝባል ንኹሎም ካብ ስነኣእምሮኣዊ ሰለሎ ዘስዕቡ ኹነታት ዝኽተሉ ጸገማት ይገልጽ።

2.1ምልክታት ስምብራት ዝገድፍ ሰለሎ ኣእምሮ ዘስዕቦ ምምዝባል

 ምልክታት ስምብራት  ካብ ሰብ ናብ ሰብ ዝፈላለዩ ዀይኖም ገለ ኻብዞም ዝስዕቡ የጠቓልሉ።

2.1.1     ምቕጃል ክፋላት ናይቲ ሰለሎ

·         ብድሙቕ ትርኢት ህያው ኰይኑ ዝቕጀል ስእለኣእምሮ (እቲ ሰለሎ እንደገና ብግብሪ ይድገም ከምዘሎ ዘምስል ስምዒት)

·         ህሩግ ኢሉ ዝቕጀል ሰለሎ ዘሐድስ ሓሳባትን ምስልታትን

·         ዘባህርሩ ሕልምታት

·         ነቲ ሰለሎ ዘዘክሩ ነገራት ክህልዉ ኸለዉ ዝስዕብ ኣመና ብርቱዕ ጭንቂ

·         ከም ቃንዛ፡ ምርሃጽ፡ ከምኡውን ምሒር ጽልኣት ዘስዕቦ ዕግርግር ዝኣመሰሉ ኣካላዊ ምልክታት

 2.1.2     ኣብ ተጠንቀቕ ምዃን ወይ ቀልባዕ-ባዕ በሃልን ድሁልን ምዃን

·         ነቲ ሰለሎ ዘዘክር ጕዳይ ክርከብ ከሎ ምርዓድ

·         ብቐሊሉ ሓራቕ ወይ ተገራጪ ምዃን

·         ኣመና ኣብ ተጠንቀቕ ምዃን

·         ዋሕዲ ድቃስ ወይ ርቡሽ ድቃስ

·         ተነቃፊ ወይ ተጓናጺ ምዃን

·         ምጒዳል ኣድህቦ

·         ብቐሊሉ ምስምባድ

·         ገዛእ ርእሲዝሃሲ ባህርን ልምድን ምዝውታር

 2.1.3     ካብ ስምዒታትን ተዘክሮታትን ምርሓቕ

·         ብስራሕ ጥራይ ምጽማድ

·         ነቲ በሰላ ካብ ዘዘክሩ ኣጋጣሚታት ምግላል

·         ተዘክሮታት ምዕጻው (ክፋላት ናይቲ ኣጋጣሚ ክትዝክር ዘይምኽኣል)

·         ናይ ምፍላይ ስምዒት፡ ካብ ህይወት ዝረሓቕካ ናይ ምዃን፡ ከምኡ ድማ ዝደንዘዘ ውሽጣዊ ስምዒታት

·         ኣቕርቦትን ፍቕርን ክትገልጽ ዘይምኽኣል

·         መስተን ካልእ ወልፍታትን ተጠቒምካ ተዘክሮታት ከተወግድ ምፍታን

 2.1.4     ካልእ ናይ ኣእምሮ ጸገማት፡ ከም፥

·         ብርቱዕ ጭንቀት

·         ምሒር ፍርሒ ንሓደ ፍሉይ ነገር

·         ጓሂ

·         ካብ ውሁብ ኩነት ናይ ምግላል ምዝባል ኲነተ ኣእምሮ

·         ርእሰቕትለታዊ ስምዒታት

·         ብዛዕባ ገዛእ ርእሲ ኣሉታዊ ሓሳባት

እቲ ሰለሎ ንነዊሕ እዋን ዝቐጸለ ምስዝኸውን፡ እቲ ሰብ ዝተሓላለኸ ስምብራት ( Complex PTSD-ዝተሓላለኸ ጸገም ስምብራት ዝገድፍ ሰለሎ ኣእምሮ ዘስዕቦ ምምዝባል) ከምዘለዎ ኽሕሰብ ይኽእል።

3.   ዝተሓላለኸ ጸገም ስምብራት ዝገድፍ ሰለሎ ኣእምሮ ዘስዕቦ ምምዝባል (ዝተሓላለኸ ስምብራት/ Complex PTSD)እንታይ እዩ፧

ዝተሓላለኸ ጸገም ስምብራት ዝገድፍ ሰለሎ ኣእምሮ ዘስዕቦ ምምዝባል ኣብ እኹላት ይኹን ኣብ ህጻናት ተደጋጋሚ ከም ጐነጽ፡ ጕሱይ ምዃን፡ ወይ ዓመጽ ዘስዕቦ ሃሳዪ ተመኵሮ ኣብ ዘሕልፉሉ ኸጋጥም ይኽእል።

ዝተሓላለኸ ጸገም ስምብራት ዝገድፍ ሰለሎ ኣእምሮ ዘስዕቦ ምምዝባል ኣዝዩ ብርቱዕ ን እዞም ዝስዕቡ ምስዝዀኑ እዩ፥

·         እቲ ስምብራት ዝገድፍ ፍጻሜታት ኣብ ግዜ ቝልዕነት ዘጋጠመ ምስዝኸውን

·         እቲ ስምብራት ብወላዲ ወይ ኣላዪ ዝተፈጸመ ምስዝኸውን

·         እቲ ሰብ ነቲ ስምብራት ዘብጽሕ ተመኵሮ ንነዊሕ እዋን ዝነበረሉ ምስዝኸውን

·         እቲ ሰብ ኣብ ግዜ ስምብራት ንበይኑ ዝነበረ ምስዝኸውን

·         ምስቲ ነቲ ስምብራት ክፍጠር ዝገደደ ሰብ ርክብ ዝቕጽል ዘሎ ምስዝኸውን

ምልክታት ዝተሓላለኸ ጸገም ስምብራት ዝገድፍ ሰለሎ ኣእምሮ ዘስዕቦ ምምዝባል ክፍለጥ ነዊሕ ዓመታት ክወስድ ዝኽእል ስለዝዀነ፡ ኣእምሮኣዊ ዕቤት ህጻን፡ እንተላይ ባህርያቶምን ኣብ ነብሶም ዘለዎም ምትእምማን፡ እናዓበዩ ኣብ ዝኸዱሉ ክልወጥ ይኽእል።

ዝተሓላለኸ ጸገም ስምብራት ዝገድፍ ሰለሎ ኣእምሮ ዘስዕቦ ምምዝባል ዘለዎም ብጹሓት ሰባት ኣብ ሰባት ዘለዎም እምነት ከጥፍኡን ካብ ካልኦት ክርሕቁን ይኽእሉ።

3.1ምልክታት ዝተሓላለኸ ጸገም ስምብራት ዝገድፍ ሰለሎ ኣእምሮ ዘስዕቦ ምምዝባል

ምልክታት ዝተሓላለኸ ጸገም ስምብራት ዝገድፍ ሰለሎ ኣእምሮ ዘስዕቦ ምምዝባል እቲ ኸይተሓላለከ ኸሎ ዝርአ ምልክታትን እዞም ዝስዕቡን ከጠቓልል ይኽእል፡

·         ናይ ሕፍረት/ሕስረት ከምኡ ድማ ናይ በደለኛ ስምዒት

·         ስምዒታት ናይ ምቝጽጻር ጸገም

·         ምስትውዓልን ኣድህቦን ዝጠፍኣሉ እዋናት ( እዚ ምምዝባል ኣእምሮ ይበሃል)

·         ከም ምንጽርራው፡ ምሕማምርእሲ፡ ቃንዛ ኣፍልብን ቅርጸትን

·         ምስ ኣዕሩኽን ቤተሰብን ዝነበረ ርክብ ምብታኽ

·         ኣብ ዝምድናታት ዝፍጠር ጸገማት

·         ኣዕናዊ ወይ ሓደገኛ- ከም ኣካላትካ ምጕዳእ፡ ዘስክር መስተ ምብዛሕ፡ ወይ ውኖ ዘጥፍእ ኣፋውስን ዕጸታትን ምዝውታር

·         ርእሰቕትለታዊ ሓሳባት

4.   ስምብራት ዝገድፍ ሰለሎ ኣእምሮ ዘስዕቦ ምምዝባልን ሓባራዊ ስምብራትን

 ሓባራዊ ስምብራት (Collective Trauma) ብሓደ ኸም ዝብጽሖም ዝስምዖም ሰባት ሓባራዊ ዘፍርሕ ወይ ዘቐንዙ ኹነታት ከምዝገጠሞምን እቲ ኣጋጣሚ ኣብ ሓባራዊ ውኖኦምን ተዘክሮኦምን ምልክት ከምዝገደፈ ኽኣምኑ ኸለዉን ንዘሎ ተርእዮ ዝምልከት መጸውዒ እዩ።

ስምብራት፥ ኣብዚ ተወክሎ እዚ ንሕሉፍ፡ ወይ ንህሉው ጥራይ ዘይኰነ ነቲ ኣብ መጻኢ ዝህሉ ኣብ መንነቶም ዝህልዎም ኣጠማምታውን ይጸልዎ።

4.1ጠንቅታት ሓባራዊ ስምብራት

ሓባራዊ ስምብራት ንማሕበረሰብ ውልቀሰባት ወይ ንኣባላት ተኸታተልቲ ወለዶታት ናይቲ ማሕበረሰብ ከጋጥሞም ዝኽእል ስምብራት እዩ። ኲናት፡ ባርነት፡ ሽብርተንነት፡ ባህርያዊ ዕንወት ዝኣመሰሉ ሓባራዊ ስምብራት ክገድፉ ይኽእሉ።

4.2ሳዕቤናት ሓባራዊ ስምብራት

ሓባራዊ ስምብራት ኣብ ልዕሊ መሰረታዊ ፈትሊ ማሕበራዊ ሰኪዐት ህይወት ማሕበረሰብ ዝበናጥስን ነቲ ዝነበረ ግንዛበ ሕብረት ዘፍርስን ተባሂሉ እዩ ዝግለጽ።

ንነዊሕ እዋን ንዂናትን ሽበራን ምቅላዕ ካብ ሓድሕድ ምርሕሓቕ ኣገባብ ኣነባብራ ኣተኣታትዩ ማሕብረለኸ ሕጽረት ፈጠራነት፡ ኣፍራይነት፡ ገንዘባዊ ንጥፈትን ክፈጥርን ሓቦ ኽጽንቅቕን ይኽእል። እዚ ነቲ ማሕበረሰብ ነቶም ኣብቲ ሰለሎ ዘጋጠመሉ እዋን ዝኸሰርዎ ጸጋታት ከሐድስዎ ዘለዎም ክእለት የጕድል።

ብተወሳኺ፡ ከም ኲናትን ራዕድን ዝኣመሰሉ ኹነታት ሓደ ማሕበረሰብ ከም ጥርኑፍ ኣሃዱ ዀይኑ ኽሰርሕ ዘለዎ ዓቕሚ የውሕዱን፡ ንውልቀሰባት ማሕበረሰቦም ምሒር ድሩት ናይ ምዕማም ዓቕሚ ከምዘለዎ ጌሮም ይርድእዎ።

ድሕሪ እቲ ስምብራት ዝገደፈ ሰለሎ ዘጋጠመሉ ኣብ ዘሎ እዋን ዝምዕብል ምስ ንሓድሕድ ናይ ምርድዳእ ኣገባባት ነቲ ናይ ነዊሕ እዋን ሓባራዊ ጥዕና እቲ ማሕበረሰብ ይጸልዎ። ድሕሪ’ቲ ሓባራዊ ስምብራት ዘስዕብ ሰለሎ ኣብ ኣብ ዘሎ  ቕጽበታዊ እዋን ዝህሉ መስርሓት ንሓጺር እዋን ዝሰርሕ ማሕበረሰባዊ ጥራናፈን ሕብረትን ክፈጥር ይኽእል’ኳ እንተዀነ፡ ኣብ ነዊሕ እዋን ግና እዚ ዓይነት ኣተሓሳስባ ናይ ርእይቶ ፍልልያትን ዘይምቅዳውን ክህሉ ዘየፍቅድ፡ ደጋዊ ሓገዝ ንምርካብውን ዘየመችእ ይኸውን

ጉድኣታት ሓባራዊ ስምብራት ዘጠቓልልዎ፡

·         ንማሕበረሰብ ኣብ በደልትን ተበደልትን መቓቒሉ የተፋንኖም

·         ፍርሕን ጥርጠራን ብዙሕ ምስጢራት ብምፍጣር ንፍኑው ወዝባዊ ኣካይዳን ምስጢራውነት ዝበዝሖ ምብህሃልን ዝምድናታትን የስዕብ

·         ‘ባህላዊ መኣዝን ምጥፋእ’፡ እቲ ልሙድ ወይ ፍሉጥ ስርርዕ ርግኣት ምስ ዝስእን ዝስዕብ

·         ማሕበራዊ ብቕዓት ኣሰናኺሉ፡ ብቕዓት ዓቕሚ ምፍታሕ ግድላትን ምብጻሕ ውሳኔታትን ኣብት ማሕበረሰብ ብኣሉታ ይጸሉ

ድሕሪ ዓበይቲ ዕንወታት ነቶም ብስምብራት ዝገድፍ ሰለሎ ኣእምሮ ዘስዕቦ ምምዝባል ዝሳቐዩ ረብሓ ዝርከቦ ቅርጡው ደገፍን ምክንኻንን እንተዘይተቐሪቡሎም፡ ሓባራዊ ማሕበራዊ ሕውየት ብኣሉታ ይጽሎ።

ቀንዲ ዕላማ እዚ ጽሕፍ እዚ፡ ኣብ ጕዕዞ ስደት ካብ ሃገሮም ጀሚሩ፡ ክሳዕ እቲ ሕጂ ዘለውዎ ቦታ ዝበጽሑ ብዝወረዶም ዓመጽን ማህሰይትን ኣብ ኣእምሮኦም ስምብራት ዝተረፎም ሰባት፡ ኩነታቶም ከለልዩን፡ ካብኡ ተበጊሶም ደገፍ ክኢላታት  ከናድዩ ንኽኽእሉ ንምትብባዕ እዩ።

ኣብ ኣእምሮኦም ብርቱዕ ስምብራት ዘትረፉ ሰባት ተሓጊዞም፡ ህይወቶም ክቕጽሉ ዝኽእሉሉ ኣፍልጦን ዓቕምን ንኽህልዎም፡ ፈለማ ንኹነታቶም ከለልይዎን፡ ምፍዋስ ዘድልዮ ምዃኑ ተረዲኦም ብኽኢላታት እናተደገፉ ንኽብድህዎን፡ ንህይወት ብግቡእ ክነብርዋን ከስተማቕርዋን ንምሕጋዝ እዩ ተዳልዩ

ንሰባት ዝወረዶም ትማሊ ዘጋጠመ ይኹን ነዊሕ ዝገበረ ናይ ኣእምሮ ማህሰይቲ ዘስዓቦ በሰላ፡ ሰሎሎኡ ተኣልዩ ሰባት ጥዕዮም ጽቡቕ ህይወት ክቕጽሉ ይኽእሉ እዮም

ሓደራኹም፡ ነዚ ጽሑፍ ምስኣንበብኩሞ፡ ካብቲ ምልክታት ኣብ ገዛእ ርእስኹም ከምዝርኣኹም እንተኣስተውዒልኩም፡ ብዝቐልጠፈ ናብቲ ዝቐረበ ክኢላታት ስነኣእምሮ ዝርከቡሉ ቦታ ብምኻድ ደገፍ ርኸቡ። እዚ ምልክታት እዚ ኣብ ካልኦት ሰባት ምስእትርእይዎ፡ ብዝተኻእለኩም መጠን መኽንያታቱን ምልክታቱን ኣረዲእኩም ሓገዝ ሞያተኛታት ስነኣኣእምሮ ኸናድዩ ኣማኽርዎም።